پرورش فضیلتهای اجتماعی که برآیند توجه به فضائل فردی است، یکی از مهمترین آموزه های کتابهای مقدس ادیان است، قرآن جهت حفظ و پرورش فضایل فردی اوامر و نواهی شرعی را برای حفظ شخصیت انسانی و رشد آن مطرح کرده و با ارتقای سطح تعالیم کتاب مقدس، فصل جدیدی از تعامل و رویکردهای اخلاقی در روابط انسانی ایجاد کرده است، تورات کتاب مقدس دیگری است که از این بعد مورد مطالعه قرار گرفته است، اما بر خلاف قرآن، در قانون اخلاقی تورات بین شخص یهودی و غیریهودی دیواری از تمایز وجود دارد که سبب عدم امکان تعمیم تعالیم آن به همه نوع بشرشده است، در تعالیم آن آمده است: مهر و عاطفه یهودی نباید به سطح غریبه ها برود، در این تعالیم مثلاً سود ربا برای هم کیش خود ممنوع و برای غیر هم کیش مجاز دانسته شده است و در موارد متعددی پیروان سایر ادیان را دون افراد یهودی و از آنها به عنوان برده و کنیز یاد شده است. در این تحقیق بین تعالیم قرآن و تورات در خصوص فضایل فردی و اجتماعی مقارنه ای صورت گرفته و در آن سعی شده است به دور از تعصب مذهبی و بر پایه حقایق، زمینه را برای دستیابی مخاطبان به تفاوت دیدگاه قرآن و تورات در این زمینه فراهم کند.

در بین روایات متعدد در کتب حدیثی، روایاتی هستند که بیانگر جایگاه و ارزش سورهها و آیات قرآن میباشند تا مسلمانان به قرائت مکرر، تدبر و عقل به فرمانهای الهی تشویق شوند. دربارهی میزان اعتبار این روایات از نظر صحیح یا جعلی بودن آنها و نحوه بهکارگیری آنها در تفاسیر، اختلاف دیدگاههای بسیاری وجود دارد. برخی از معاصرین، آنها را تأیید نموده و شماری دیگر با عنایت و توجه به آسیبهای روایات مجهولِ کثیر در بین روایات مزبور درصدد حذف آنها از تفاسیر برآمدهاند. ازاینرو مداقّه و بررسی در میزان اعتبار استناد به روایات فضائل و جنبههای مغفول مانده مهم است. از آنجا که روایات فضائل، مأخذیابی درستی ندارند، به نظر عرضه دلالی، بهترین راهکار اعتباریابی از این دسته روایات است. ارزیابی تحلیلی روایات با رویکرد نقلی و علاجی میتواند راهکاری در جهت اعتباریابی روایات شود که نتیجه قهری این ارزیابیهای تحلیلی(علاجی)، روایتهای ضعیف مخصوصاً روایتهای فضایل سورهها کنار گذاشته نمیشود، و در رویکردی ارزیابانه جهت بررسی روایات فضائل ضمن پنج سوره از سورههای قرآن در نُه تفسیر معاصر مبتنی بر ملاکهای تبیین شده افزایش اقبال مفسران معاصر به روایات فضائل مشهود است و همین امر بیان کننده اهمیت اینگونه روایات میباشد.

احادیث فراوانی درباره حفظ قرآن، ارزش و جایگاه حافظان، که از مضامین تشویق آمیز برخوردار بوده و باورمندان را به حفظ و تلاوت آیات قرآن و عمل به آن برمی انگیزاند، در منابع روایی شیعه از معصومین (ع) صادر شده اند. اما میزان اعتبار سندی این روایات و در نتیجه اعتبار متون آنها یکسان نبوده و نمی توان در این مورد حکم کلی صادر کرد. زیرا هرچند برخی از فضایل از نظر محتوا صحیح هستند و یا در صحت سند آن ها خدشه ای وارد نیست اما این دلیلی برای صحت صدور آن ها نمی باشد و اتکای صرف بر سند یا متن در تصحیح یک خبر به معنای اثبات صحت صدور آن نیست. چه بسا سند صحیحی بر متن درستی ترکیب شده باشد یا ممکن است متن متضمن معنایی غیر قابل قبول باشد یا با متونی که دارای دلالت های صدق قوی تر هستند، مخالف باشد. در احادیث مورد مطالعه نیز چنین اشکالاتی وارد بود که موجب عدم صحت صدور آن ها شده و قبول آن ها را مشکل می نمود. البته هرچند اکثر احادیث فضایل حفظ قرآن ضعیف بودند اما علمای حدیث شیعه طبق قراینی در جواز عمل بدان ها اتفاق دارند.

شان نزول نویسی از زمان های دور مرسوم بوده و در آن، اسباب نزول آیات قرآن از معصومان (ع) و صحابه نقل می شده است که در فهم آیات تاثیر زیادی داشتند. از جمله مطالبی که در کتاب های اسباب النزول و تفاسیر در شان نزول سوره انسان نوشته اند، این است که آیات ابتدایی این سوره، پس از انفاق علی (ع)، فاطمه (ع) و فضه نازل شده است.اهل سنت و شیعه در اصل مطلب تقریبا اتفاق نظر دارند و تنها برخی ادعا کرده اند که این سوره مکی است تا آن را در مورد اهل بیت (ع) ندانند، حال آن که وجود اسیر در مکه برای مسلمانان ممکن نبوده است.اختلاف اساسی در جزئیات داستان انفاق است که برخی روایات، آن را پس از نذر اهل بیت و شفا یافتن حسنین (ع)، در سه شب متوالی می دانند که اهل بیت تمام غذای خود را به مسکین، یتیم و اسیر بخشیدند و خود بدون غذا خوابیدند و تنها با آب افطار کردند و در پاداش آن، مائده آسمانی فرود آمد. این دسته از روایات، سند متصلی ندارند و در دلالت نیز ضعیف اند، ولی آنچه علی بن ابراهیم در تفسیر بیان داشته، امری ممکن، دارای سندی موثق و صحیح بوده و به صورت مرسل نقل شده است. این روایت اشاره به نذر اهل بیت (ع) و روزه و انفاق در یک شب و آن هم از حلوای مخصوصی می کند و گویای بیش از آن نیست. اعتقاد ما بر این است که بیش از این، محصول نقل قصه گویان و روات غالی بوده که خواسته اند با بال و پردادن به داستان، آن را عجیب جلوه دهند و به خیال خود بر فضیلت اهل بیت (ع) بیفزایند.

دین مبین اسلام، دربردارنده آموزه هایی است که عمل بر اساس آن ها، کمال انسان و تحکیم جامعه انسانی را به دنبال خواهد داشت. محتوای اصلی این آموزه ها، رشد فضیلت های اخلاقی به صورت مطلوب در جامعه است، چنان که می توان گفت یکی از اهداف رسالت پیامبران، پرورش این و تثبیت شان در جامعه بوده است. از این رو پرداختن به این موضوع و پرورش روحیه اخلاق مداری در جامعه، از ضروریات است، تا در سایه سار آن بتوان رشد و استحکام جامعه را به ارمغان آورد. اگر این مهم، به انحطاط رود، استحکام جامعه نیز دچار تزلزل خواهد شد. در این نوشتار با تکیه بر آیات قرآن کریم و کنکاشی در نظریات علامه طباطبایی، به تحلیل و بررسی برخی فضیلت های اخلاقی پرداخته شده است که اگر در میان افراد جامعه نهادینه شوند به جامعه اسلامی و نبوی نزدیک تر شده ایم. جامعه ای که روابط اجتماعی افرادش، بر اساس اخلاق مداری و در سایه سار عمل به دستورهای اخلاقی سامان یابد، همان جامعه مطلوب خواهد بود. روش تحقیق در این پژوهش، تحلیلی- توصیفی و با استفاده از منابع کتاب خانه ای است.

چکیده فارسی:فضیلت از مهم ترین مفاهیم اخلاقی و معدود واژه هایی است که محمول گزاره های اخلاقی قرار می گیرند. ارسطو فضایل را با توجه به هدف آنها به دو دسته اخلاقی و عقلانی تقسیم کرد و فضایل عقلانی را ویژگی های پایدار نفس که با هدف شناخت حقیقت (درستی) به کار گرفته شوند، دانست. در رویکرد معرفت شناسی فضیلت محور که در چند دهه اخیر رواج یافته، بر ارزش معرفتی فضایل عقلانی و نقش آنها در صدق باورها تاکید شده است. البته در گونه های مختلف این رویکرد، تلقی یکسانی از این فضایل وجود ندارد. سوسا آنها را از سنخ قوا و استعدادهای معرفتی می داند، اما زگزبسکی آنها را از سنخ ویژگی های رفتاری و خصائص شخصیتی و همچنین جزء فضایل اخلاقی و زیرشاخه ای از آنها می داند و هرچند نگاه ارسطویی به فضایل عقلانی را برمی گزیند، تفکیک بین فضایل عقلانی و اخلاقی را برنمی تابد. در این نوشتار برآنیم تا ضمن بررسی رویکردهای گوناگون به فضایل عقلانی با تاکید بر دیدگاه رابطه آنها را با فضایل اخلاقی بررسی کنیم. چکیده عربی:الفضیلة واحدة من أهیم المفاهیم الاخلاقیة و من الالفاظ المعدودة التی تقع محمولا للقضایا الاخلاقیة. و قد قسم ارسطو الفضائل فی ضوء الغایات التی تبتغی من ورائها، إلی قسمین فضائل اخلاقیة و فضائل عقلانیة، واعتبر الفضائل العقلانیة هی تلک الطباع الثابتة فی النفس و بها تعرف الحقیقة (الصواب). فی الاتجاه المعرفی الذی یرکز علی الفضیلة، و هو اتجاه شاع خلال العقود الاخیرة، یجری الترکیز علی القیمة المعرفیة للفضائل العقلانیة و دورها فی صدق المعتقدات. و طبعا لیس هناک فهم موحد لهذه الفضائل فی اطار الانماط المختلفة لهذا الاتجاه. نذکر مثلا ان سوسا یعتبرها من نمط القوی والاستعدادات المعرفیة، فی حین ان زگزبسکی یعتبرها من نمط الخصائص السلوکیة والخصائص الذاتیة و هی کذلک جزء من الفضائل الاخلاقیة و تدخل ضمن تفریعاتها. و رغم ان ارسطو یرکز علی الفضائل العقلانیة، الا انه لا یعنی کثیرا بالفصل بین الفضائل العقلانیة والاخلاقیة. نتناول فی هذا البحث تسلیط الضوء علی الاتجاهات المختلفة للفضائل العقلانیة ثم یشرح ادلة زگزبسکی التی یساوی فیها بین الفضائل العقلانیة والفضائل الاخلاقیة.

ترنس اروین استدلال می کند که آکوئیناس به پرسشی که ارسطو طرح کرده بود ولی پاسخ نداده بود، پاسخ داد. پرسش این است که آیا بین فضایل عقلی و فضایل اخلاقی ارتباطی وجود دارد؟ پاسخ این است که بله، فضایل اخلاقی به فضایل عقلی برای رسیدن به غایت نهایی جهت می دهند. فضایل اخلاقی می گویند که در زمینه چه اموری باید اندیشید، چقدر به امور دیگر باید پرداخت و چقدر باید برای امور عقلی زمان گذاشت. آکوئیناس علاوه بر فضایل اخلاقی به فضایل موهبتی قایل است و به آنها به ویژه به محبت، در جهت دهی مذکور، نقش محوری می دهد. نگارنده استدلال می کند که اولا ارسطو هم به این پرسش پاسخ داده بود. ثانیا بین فضایل عقلی و فضایل اخلاقی تفاوت نوعی وجود ندارد. ثالثا یک فضیلت است که هم در امور عقلی عمل می کند و هم در امور اخلاقی. رابعا ریشه اشکالات در طبیعت گرایی اخلاقی آکوئیناس، به تبع ارسطوست.

بحث از چگونگی پیدایش ایمان دینی و علل و عوامل تقویت و تداوم آن از اهمیتی ویژه برخورداراست. بررسی این مساله افزون بر این که از جنبه نظری، سبب دستیابی به فهم عمیق تری از مفهوم ایمان می شود و آشنایی با آن به عنوان مساله ای وجودی، خود نقش موثری در تحول درونی انسان دارد، از جنبه عملی نیز می تواند در جهت ارایه راهکاری مناسب برای ایجاد و گسترش آن در جامعه به ما کمک کند.مقاله حاضر تحت عنوان "ایمان و فضایل اخلاقی" با توجه به افزایش و کاهش پذیری حقیقت ایمان بر پایه تحولات نفس (قلب) آدمی، به بررسی مقومات مندرج در ساختار معنایی آن می پردازد. نخست نظریات مختلف در تبیین تصدیق مندرج در مفهوم ایمان، به سه نظریه معرفت عقلی،معرفت قلبی و تسلیم نفسانی تقسیم می شود و با نقد و بررسی آنها، سر انجام عنصر تسلیم روحی و نفسانی انسان به خدای یگانه اساسی ترین مقوم در ساختار معنایی ایمان دینی معرفی می گردد و سپس نقش اعمال صالح به عنوان لازم ذاتی آن در اکتساب فضایل اخلاقی و تاثیر این فضایل در حفظ و تقویت ایمان دینی تبیین می شود.